Etapy rozwojowe i kamienie milowe w rozwoju dziecka - podobieństwa i różnice

różne teorie rozwoju małego dziecka – jedni teoretycy uważają, że dzieci rozwijają się płynnie i w sposób ciągły, natomiast inni sądzą, że bardziej w szeregu różnych etapów, które są dość stałe. Oczywiście obie te teorie mają swoje racje i niejako łączą się ze sobą. Nasze dzieci rozwijają się wszak non stop i ten proces nigdy nie ustaje, jednak są również pewne etapy w ciągu całego ich życia, w ciągu których powinny zdobyć konkretne umiejętności.

Czy etapy rozwojowe są tym samym co kamienie milowe w rozwoju małego dziecka? Bardzo często bowiem oba te terminy sa używane wymiennie. Jednak jest między nimi zasadnicza różnica – i właśnie w tym artykule postaram się ją nakreślić 🙂

Etapy rozwojowe a kamienie milowe rozwoju dziecka

Choć oba te terminy – etapy rozwojowe i kamienie milowe – są często używane zamiennie, nie są dokładnie tym samym.

Kamienie milowe są to umiejętności, które dziecko powinno zdobyć w określonym wieku (tak, jak samodzielne siadanie, chodzenie czy podnoszenie głowy). Większość dzieci rozwija te wszystkie umiejętności w mniej więcej tej samej kolejności, jednak ramy czasowe mogą się nieco różnić. Każde dziecko bowiem rośnie i rozwija się w swoim własnym tempie.

Etapy rozwojowe są niejako definiowane przez kamienie milowe. Co to właściwie oznacza? Mniej więcej tyle, że określone umiejętności, które dziecko zdobywa w konkretnym czasie (czyli kamienie milowe) pomagają w określeniu rozwoju małego dziecka na konkretnym etapie, jak również pomiędzy różnymi etapami.

Bardzo często etapy rozwojowe określa się na podstawie wieku dziecka, ponieważ zazwyczaj dzieci doświadczają tych samych etapów w tym samym wieku. Jednak w żadnym wypadku wiek dziecka tego nie determinuje. Stanowi to jedynie punkt odniesienia. Każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie i tak naprawdę to zdobyte przez niego umiejętności (czyli pokonane kamienie milowe) określają na jakim etapie rozwojowym się ono znajduje.

Rozwój dzieci nie przebiega równomiernie i należy na to zwrócić baczną uwagę. To, że dziecko naszej sąsiadki już chodzi w wieku 10. miesięcy, a nasz szkrab ma rok i dopiero leniwie staje na dwóch nogach trzymając się fotela czy mebli, wcale nie oznacza, że nasze dziecko jest opóźnione w rozwoju czy ma jakieś wielkie braki (o tym kiedy powinno nas coś zaniepokoić i co wtedy zrobić – poniżej). Zazwyczaj po prostu potrzebuje więcej czasu na opanowanie danej umiejętności czy też więcej możliwości zachęcających je do jej opanowania. Często zdarza się również sytuacja odwrotna – że dziecko niejako przeskakuje cały etap rozwojowy w poszczególnych obszarach, ponieważ nastąpił u niego bardzo szybki rozwój w dość krótkim okresie czasu (np. niektóre dzieci pomijają etap chodzenia przy meblach i od razu ruszają w świat samodzielnie).

Dlatego tak bardzo ważne jest, aby każde dziecko traktować indywidualnie i dopasowywać wszystkie aktywności do etapu rozwojowego, na którym się aktualnie znajduje.

Jakie są poszczególne etapy rozwojowe i czego się na nich spodziewać?

W różnych źródłach można spotkać różny podział etapów rozwojowych. Czasami podaje się 7 głównych etapów, czasami 6, ale są też takie publikacje, które podają ich np. 11. Z czego to wynika i którym z nich wierzyć? To po prostu zależy od tego jak bardzo szczegółowo chcemy na rozwój małego dziecka spojrzeć – możemy bowiem analizować go tydzień po tygodniu (w pierwszych miesiącach życia), miesiąc po miesiącu, a możemy podzielić to tylko na roczne czy półroczne okresy.

Ja zazwyczaj posługuję się 6-7 etapami rozwojowymi:

  • od narodzin do 6. miesiąca życia
  • od 6. do 12. miesiąca życia
  • od 12. do 18. miesiąca życia
  • od 12. do 24. miesiąca życia (ten i powyższy etap bardzo często są ze sobą łączone, w zależności od tego w jakim kontekście są używane)
  • od 2. do 3. lat
  • od 3. do 5. lat
  • od 5. do 6. lat

Ten podział wystarcza do określenia aktywności muzycznych, które mogą pomóc w rozwoju dziecka na poszczególnych etapach. Jednak np. w przypadku indywidualnego doboru zabaw i aktywności – rozbijam te etapy na bardziej szczegółowe i zestawiam z potrzebami i zainteresowanimi konkretnego dziecka. Dzięki temu te zabawy są jeszcze bardziej dopasowane (z takiej konsultacji możesz skorzystać TU).

Poszczególne etapy rozwojowe mówią nam co w danym okresie jest dla dziecka najważniejsze i najistotniejsze pod względem rozwojowym, na czym jego mózg najbardziej się w danym okresie skupia. Musisz wiedzieć, że w rozwoju mózgu są również takie “okienka czasowe”, w których dana aktywność czy umiejętność powinna być zdobyta (bo w późniejszym okresie jest to po prostu trudniejsze). Dlatego też warto zwracać uwagę na to, jak Twoje dziecko się rozwija i na jakim etapie rozwojowym aktualnie się znajduje.

W Bibliotece Rozwojowej znajduje się również charakterystyka poszczególnych etapów rozwojowych w telegraficznym skrócie, którą możesz sobie pobrać. Hasło do Biblioteki znajduje się w mailu, który ode mnie otrzymujesz w ramach “Rozwojowego newslettera” (a jeśli jeszcze nie jesteś zapisana na newsletter – możesz to zrobić TUTAJ).

Okresy krytyczne i okresy wrażliwe w rozwoju dziecka

W całym rozwoju małego dziecka wyróżniamy również tzw. okresy krytyczne oraz okresy wrażliwe (sensytywne / fazy wrażliwe). Na czym one polegają i czy powinno się na nie zwracać jakąś szczególną uwagę?

Krytyczne okresy rozwoju to okresy szczególnej wrażliwości na pewne czynniki środowiskowe, które mogą kształtować zdolność dziecka do przyszłego rozwoju. Przykładem takiego okresu jest rozwój wzroku – dziecko musi być narażone na działanie światła w pierwszych dniach życia, aby neurony czuciowe w siatkówce się rozwijały. Jeśli tak się nie stanie, dziecko może być trwale niedowidzące.

Okresy wrażliwe są to natomiast najlepsze lub optymalne okresy rozwoju psychologicznego w niektórych obszarach, takich jak nauka mówienia w pierwszych latach życia. Te okresy maksymalnej wrażliwości zaczynają się i kończą bardziej stopniowo niż okresy krytyczne. Fazy wrażliwe pokrywają się z okresami, w których układ nerwowy naszego mózgu przechodzi szybki wzrost, na przykład tworząc nowe synapsy między neuronami lub równie ważne neurony przycinające, które nie były używane ani aktywowane przez środowisko.

Każde dziecko jest gotowe do nauki nowych umiejętności na konkretnych etapach rozwojowych, jednak to się nie dzieje samo z siebie. Dzieci potrzebują odpowiednich bodźców środowiskowych, aby te umiejętności rozwinąć. Innymi słowy – to my musimy zapewnić naszym dzieciom odpowiednie środowisko do rozwoju tych umiejętności.

Są okresy w rozwoju małego dziecka, podczas których jest ono biologicznie gotowe do zdobycia konkretnych umiejętności, które ciężko byłoby mu zdobyć przed tym okresem (jak również jest to utrudnione po tym okresie). Wiele osób nazywa ten czas “okienkiem czasowym”.

Zbierając to wszystko w jedną całość widzimy, jak ważne jest dla nas, rodziców, zrozumienie jak nasze dziecko się rozwija na poszczególnych etapach i w poszczególnych obszarach. Dzięki temu możemy stworzyć mu odpowiednie środowisko oraz zaoferować odpowiednie aktywności, które sprawią, że nasze dziecko będzie w swoim rozwoju rozkwitać i nabierać wciąż nowych umiejętności 🙂

Co powoduje opóźnienie rozwoju dziecka i co z tym zrobić

Już wiesz, że na rozwój swojego dziecka powinnaś patrzeć bardziej jak na ciągły proces, podczas którego osiąga ono poszczególne etapy, niż jak na checklistę z wiekiem dziecka i polami do odhaczania. Takie listy są oczywiście przydatne i jak najbardziej sprawdzają się jako “listy kontrolne”. Jednak jeżeli postęp w rozwoju dziecka się zatrzymuje, nie widzisz żadnych dalszych postępów albo po postu czujesz, że coś jest nie tak – warto porozmawiać o tym z lekarzem.

Opóźnienie rozwojowe występuje, gdy dziecko nie osiąga “kamienia milowego” w swoim górnym zakresie normy. I chociaż – jak powiedziałam wcześniej – każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie to powinno ono wykonać “określone zadania w określonym wieku” (Marat Zeltsman). Te zadania dzielimy oczywiście na pięć podstawowych kategorii: motoryka mała, motoryka duża, umiejętności językowe, umiejętności myślowe oraz interakcje społeczne.

Dlaczego dziecko nie osiąga danego “kroku milowego” w swoim rozwoju? Powodów oczywiście może być bardzo wiele:

  • rodzic nie daje dziecku wystarczająco dużo możliwości, aby daną umiejętność zdobyć (np. wyręczając dziecko)
  • jest wcześniakiem (a co za tym idzie ma np. słabsze mięśnie i potrzebuje więcej czasu do prawidłowego rozwoju motorycznego)
  • niesprzyjające warunki w życiu płodowym
  • choroby (przebyte i wrodzone) oraz wypadki
  • przebyta trauma
  • autyzm

Przyczyn może być bardzo wiele i czasami nawet lekarze nie są w stanie stwierdzić bezpośredniego powodu takiego stanu rzeczy. Jednak im wcześniej zauważymy pewne sygnały – tym lepiej będziemy w stanie pomóc naszemu dziecku się rozwijać. A zauważymy je bacznie swoje dziecko obserwując i posiadając podstawową wiedzę o etapach rozwojowych, przez które właśnie przechodzi.

Podsumowanie

Mam nadzieję, że powyższy artykuł rozjaśnił nieco zakamarki etapów rozwojowych, kamieni milowych oraz okresów wrażliwych i tym samym pomógł Ci lepiej zrozumieć poszczególne etapy rozwoju Twojego dziecka.

Poszczególne etapy rozwojowe mówią nam, co w danym okresie jest dla dziecka najważniejsze i najistotniejsze pod względem rozwojowym, na czym jego mózg najbardziej się w danym okresie skupia. A po co Ci ta wiedza? Przede wszystkim do tego, aby wspierać rozwój swojego dziecka w codziennych czynnościach czy zabawach dobierając do tego odpowiednie aktywności dedykowane właśnie jemu.

Jeżeli czujesz, że to jest coś, co chciałabyś u siebie wprowadzić, ale nie bardzo wiesz jak – mam dla Ciebie rozwiązanie! Umów się na konsultację ze mną, podczas której zobaczymy na jakim etapie rozwojowym jest aktualnie Twoje dziecko i czego tak naprawdę potrzebuje do prawidłowego rozwoju oraz dobierzemy odpowiednie zabawy muzyczne, które ten rozwój wspomogą.

Już teraz możesz pobrać jeden z prezentów, który dla Ciebie przygotowałam – “Muzyczny kalendarz rozwojowy”. Znajdziesz tam mnóstwo inspiracji do wykorzystania muzyki w codziennych zabawach z Twoim dzieckiem. Pobierz tu:

Ściskam,

%d bloggers like this: